Η ιστορία της γραμμικής Β'

Η γραμμική Β' γραφή περιέχει την Ελληνική γλώσσα

Πολύ πριν την επινόηση του αρχαίου Ελληνικού αλφαβήτου (των 27 γραμμάτων), η ελληνική γλώσσα γραφόταν με μια γραφή συλλαβική, στην οποία κάθε σύμβολο αντιπροσωπεύει μια προφερόμενη συλλαβή. Aυτό το σύστημα βασίστηκε σε μια παλιότερη γραφή, γνωστή ως γραμμική A', που τη χρησιμοποιούσαν στη μινωική Kρήτη για την απόδοση κάποιας άλλης γλώσσας. H νεότερη μορφή της, είναι γνωστή ως γραμμική B' γραφή.

Οι πρώτες πινακίδες

Οι πρώτες πήλινες πινακίδες γραμμικής Β' ανακαλύφθηκαν από τον πρώτο ανασκαφέα της Κνωσού, τον Μίνωα Καλοκαιρινό και αργότερα από τον Arthur Evans (Άρθουρ Εβανς) που επανέλαβε τις ανασκαφές στο ανάκτορο το 1900. O Έβανς την ονόμασε Γραμμική Β, επειδή χρησιμοποιούσε γραμμικούς χαρακτήρες, όχι εικονιστικούς, όπως τα ιερογλυφικά και διέφερε από την ακόμα παλιότερη γραφή, την Γραμμική Α'. Ολόκληρη η επιστημονική κοινότητα επηρεασμένη από το κύρος του Έβανς δέχθηκε την γνώμη του ότι δεν είναι Ελληνική, αλλά ξεχωριστή γλώσσα. Ο Έβανς υπέρβαλε την δύναμη & τη κυριαρχία του Μινωικού Κόσμου της Κρήτης και όλες τις γραφές που ανακάλυψε εκεί, χαραγμένες σε πινακίδες ή όστρακα, λίθους κ.α., τις ονόμαζε "μινωικές" και έγραφε ότι δήθεν περιείχαν μια "μινωική γλώσσα", μη ελληνική.

Όμως ο Έβανς έσφαλε! Τώρα γνωρίζουμε ότι η γραφή αυτή μπορεί να διαβασθεί και να κατανοηθεί η σημασία των συλλαβογραμμάτων της μόνο με την Ελληνική γλώσσα. Δηλ. η γραμμική Β' «έκρυβε» κείμενα στην ελληνική γλώσσα: Ήταν το πρώτο σύστημα γραφής που χρησιμοποιήθηκε για να γραφτεί η ελληνική γλώσσα.

Η Αποκρυπτογράφηση της γραφής

Η αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β ήταν έργο ενός αρχιτέκτονα νεαρής ηλικίας, του Βρετανού Michael Ventris (Βέντρις, 1922-1956), ο οποίος κατάφερε να την διαβάσει στα 1952, αφού βεβαίως προηγήθηκαν αρκετές προσπάθειες από πολλούς ερευνητές. Είχε την πολύτιμη βοήθεια του κλασικού φιλολόγου John Chadwick (Τζων Τσάντγουικ), υφηγητή των κλασσικών γραμμάτων στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ. Ο Τσάντγουικ ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος που τον βοήθησε να ταυτίσει τις αναγνώσεις του (των συλλαβογραμμάτων) με αρχαιοελληνικές λέξεις και μάλιστα αρχαιότατες, πολλές ξεχασμένες (μη παραδεδομένες στη μετέπειτα Ελληνική).

Το 1936, Ο Ventris, σε ηλικία 14 ετών ήλθε σε επαφή για πρώτη φορά με τις επιγραφές και τις πινακίδες της γραμμικής Β' όταν με συμμαθητές του έκαναν εκπαιδευτική επίσκεψη στο μουσείο του Λονδίνου
συνοδευμένοι από τον φιλόλογο καθηγητή των αρχαίων ελληνικών Πάτρικ Χάντερ. Στο μουσείο, ο ανασκαφέας της Κνωσού Άρθουρ Έβανς σε ηλικία 81 ετών παρουσίαζε μία Έκθεση Μινωικής τέχνης & πολιτισμού, εμφανίζοντας και ορισμένες πινακίδες. Ο μικρός Βέντρις, τότε μαθητής γυμνασίου, εντυπωσιάζεται όταν ακούει για πρώτη φορά για την άγνωστη γραφή των Μινωιτών.

Ο Βέντρις γνωρίζοντας αρχαία ελληνικά (από τα μαθήματα που έκανε στο γυμνάσιο), λατινικά, γαλλικά, γερμανικά & πολωνικά, βάλθηκε να τη διαβάσει. Επιπλέον στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο κατατάχτηκε στη Βασιλική Βρετανική Αεροπορία και διέπρεψε στο να σπάζει μυστικούς κώδικες των Γερμανών που όξυνε την ικανότητά του στη διερεύνηση της λειτουργίας διαφόρων κωδικών συστημάτων.
Και δεν ήταν πανεπιστημιακός, το προσόν αυτό τον άφηνε ανεπηρέαστο από τη τρέχουσα κυρίαρχη λογική της πανεπιστημιακής κοινότητας, με μυαλό καθαρό μπορούσε να ρισκάρει κάνοντας τολμηρές υποθέσεις χωρίς το φόβο της κατακραυγής του από τον Ακαδημαϊκό χώρο που απέρριπτε την εποχή εκείνη την ελληνικότητα της γραμμικής Β΄ γραφής, όπου ούτως ή άλλως δεν ανήκε.

Παράλληλα ο Βέντρις δεν σταμάτησε ποτέ να ασχολείται με την αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β, έχοντας μάλιστα τακτική αλληλογραφία με άλλους ερευνητές και επαφή με καταξιωμένους επιστήμονες, όπως ο σερ Τζων Μάιρς. Λόγω της πλάνης στην οποία είχε πέσει εξ αιτίας των εσφαλμένων θεωριών του Άρθουρ Έβανς, και παρά τις συνεχείς έρευνες που έκαναν οι Μάιρς, Βέντρις και οι αμερικανοί Έμμετ Μπένετ και Άλις Κόμπερ, δεν σημειώθηκε σημαντική πρόοδος, ώσπου η Αμερικανίδα ερευνήτρια Άλις Κόμπερ παρατήρησε ότι ομάδες συμβόλων, που ονομάστηκαν τα τρίδυμα της Κόμπερ, φανέρωναν κλίση λέξεων. Η κλίση οδήγησε στο συμπέρασμα ότι επρόκειτο για γλώσσα με γραμματικούς κανόνες όπως της Ελληνικής και της Λατινικής, όχι της Ετρουσκικής. Ο Βέντρις χρησιμοποίησε αρχικά το περιορισμένο υλικό που είχε δημοσιεύσει ο Εβανς από την Κνωσό. Το υλικό της έρευνάς του αυξήθηκε με τις πινακίδες γραμμικής γραφής Β' από την Πύλο που βρήκε το 1939 ο Αμερικανός αρχαιολόγος Carl Blegen και που δημοσιεύτηκαν το 1951. 

Η υφή και το συλλαβάριο της γραμμικής Β'

Η γραμμική Β' αποτελείται από ιδεογράμματα (πχ. αυτά που υποδηλώνουν τον άντρα και την γυναίκα), 87 συλλαβογράμματα, αριθμητικά σύμβολα (δεκαδικό σύστημα) και σύμβολα μέτρων και σταθμών (μέτρηση βάρους & χωρητικότητας σε δεκαδικό σύστημα). Σε αρκετές περιπτώσεις παρατηρείται συνδυασμός ιδεογράμματος και συλλαβογράμματος. Η μεταγραφή των νοημάτων γίνεται με λατινική γραφή (πχ. η Κνωσός μεταγράφεται ως Ko-no-so ή η Αμνισός ως A-mi-ni-so).

Ο Βέντρις για την αποκρυπτογράφηση του στηρίχθηκε στην εσωτερική ανάλυση των κειμένων της Γραμμικής Β προσδιορίζοντας αρχικά την συχνότητα με την οποία εμφανίζονταν τα διάφορα σημεία (σύμβολα).

Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τα συλλαβογράμματα (αλφαβητάρι) της Γραμμικής Β σύμφωνα με τον  Ventris και τις αξίες (στη λατινική γραφή) που αντιστοιχούν στο καθένα σύμβολο:
Ως προς την υφή της γραμμικής γραφής Β', πρόκειται για «συλλαβογραφική γραφή», κάθε σημείο-σύμβολο (γράμμα) δηλαδή δηλώνει συλλαβή και όχι μεμονωμένο φθόγγο.

Αρκετά συλλαβογράμματα, ιδεογράμματα ή μονάδες μέτρησης παραμένουν ακόμη άγνωστα. Τα κενά αυτά της αποκρυπτογράφησης συμπληρώνονται σταδιακά με την ανάγνωση περισσότερων νέων κειμένων.

Ποια θέματα καταγράφονται

Τα θέματα που καταγράφονται στις πινακίδες της Γραμμικής Β αναδεικνύουν μια σχολαστική ανακτορική γραφειοκρατία, όπου η διοίκηση του παλατιού κατέγραφε όσα έκανε ή όσα παρέλειπε να κάνει. Μερικά από τα θέματα αυτά αφορούν:
• τα προϊόντα που συγκεντρώνονταν στο ανάκτορο
• τις ελλείψεις ή απαλλαγές των υπόχρεων εισφορών
• τον πολεμικό εξοπλισμό των αποθηκών (ξίφη, ακόντια, βέλη κ.ά.)
• τα σκεύη της καθημερινής ζωής (έπιπλα, αγγεία κ.ά.)
• τις διάφορες μορφές γαιοκτησίας
• τις εργασιακές ομάδες ανδρών και γυναικών με τοπωνύμια
• τα σύνολα εκτρεφόμενων ζώων, κυρίως αιγοπροβάτων, του ανακτόρου.
Ισχυρό αποδεικτικό στοιχείο για την ελληνικότητα της Γραμμικής Β θεωρείται το γεγονός ότι
σε κείμενα προσφορών σε θεότητες αναγνωρίζονται γνωστά κύρια ονόματα των μετέπειτα ιστορικών χρόνων: ε-λε-υ-τι-για = Ελευθία στην Αμνισό, α-τα-να-πo-τι-νι-για = Αθηνά-Δέσποινα, ε-νυ-βα-λι-γιο = ΕνυFάλιος, πο-σε-δα-o-νε = Ποσειδαόνει, δι-βε = ΔίFεί, ε-κο-τo =