Η τιμωρία του Άτλαντα από τους Θεούς

 

Από τη "Θεογονία" μαθαίνουμε πως ο Άτλας τιμωρήθηκε σκληρά από το Δία είτε γιατί πολέμησε μαζί με τους Τιτάνες (εναντίον των θεών) στην Τιτανομαχία, είτε γιατί ήταν μαζί με τους Τιτάνες που κατασπάραξαν τον Διόνυσο είτε γιατί αυτός και τα αδέλφια του περιφρονούσαν γενικά τον Δία και δεν ήθελαν να τον παραδεχθούν σαν αρχηγό.

Όταν οι Ολύμπιοι θεοί νίκησαν τους αντιπάλους τους (Τιτάνες) ο Δίας εξόρισε τον Άτλαντα στα Δυτικά της Γης, εκεί που οι Εσπερίδες φυλάνε τα χρυσά μήλα δηλ. στα πέρατα της γης, μπροστά στο σπίτι της Νύχτας ή στα σύνορα του Χάους εκεί που βρίσκονται οι ρίζες και της Γης και του Πόντου (εννοεί τον ωκεανό) και του Ουρανού και του Τάρταρου. Σ' αυτό το κόσμο ο Άτλας ήταν επιφορτισμένος με το βαρύ έργο να κρατά στους ώμους του, αιώνια, τον Ουρανό πάνω από τη γη ή τον ουρανό και τη γη μαζί, ή την κολόνα που πατά ο ουρανός και η γη, ή τον άξονα του κόσμου.

Από τη θέση αυτή ο τιτάν Άτλας ήξερε, όπως έλεγαν, όλο το βάθος της θάλασσας και όλα τα μυστικά του ουρανού και πρώτος είχε καταλάβει πως ο κόσμος ολόκληρος ήταν μια μεγάλη σφαίρα.

Αλλά και οι τρεις αδελφοί του Άτλαντα τιμωρήθηκαν από το Δία, μετά τη νίκη των "θεών" στη τιτανομαχία. Ο Δίας κατακεραύνωσε τον Μενοίτιο και τον Επιμηθέα και τους ξαπόστειλε στο Έρεβος, ενώ τον Προμηθέα τον έβαλε στην Ανατολή καρφώνοντας τον πάνω στην υψηλότερη κορυφή του Καύκασου. Εκεί ο Ήφαιστος τον έδεσε σε ένα βράχο με δεσμά άθραυστα. Ένας αετός που τον έστειλε ο Δίας, πήγαινε κάθε μέρα και έτρωγε το ήπαρ του Προμηθέα το οποίο κατά την επόμενη νύχτα αναγενάτο, επειδή ο Προμηθέας ήταν Τιτάνας αθάνατος. Ύστερα από τριάντα χρόνια έτυχε να περάσει από τα μέρη του Καύκασου ο Ηρακλής ο οποίος με το τόξο του σκότωσε τον αετό και απελευθέρωσε τα δεσμά του Προμηθέα. Όλα αυτά γίνονται βεβαίως με τη συγκατάθεση του Δία, που συμφιλιώθηκε με τον Τιτάνα Προμηθέα. Μάλιστα ο Ζευς τον δέχεται στον Όλυμπο.

Ο Τιτάνας Άτλας

 

Οι Πρόγονοι του Άτλαντα:

Ο Άτλας ήταν μυθολογικός γίγαντας, γιος του Τιτάνα Ιαπετού και της ωκεανίδας Κλυμένης, με αδερφούς τον Προμηθέα, τον Επιμηθέα και το Μενοίτιο, σύμφωνα με τη "Θεογονία" του Ησίοδου. Ο Ησίοδος όμως αναφέρει και την εκδοχή ότι ίσως ο Ιαπετός να γέννησε τον Άτλαντα με την Ασία, κόρη του ωκεανού και της Τιθύος.

Από τον Ησίοδο επίσης μαθαίνουμε ότι ο Άτλαντας έζησε στη χρυσή εποχή η οποία ήταν η πρώτη από τις πέντε ανθρώπινες γενιές (χρυσή, αργυρή ή ασημένια, χάλκινη, ηρωική και σιδερένια.). Ο Ησίοδος ζούσε στη τελευταία.

Πολλοί αρχαίοι συγγραφείς, όμως έχουν άλλες απόψεις για τους γονείς του Άτλαντα. Ο Απολλόδωρος γράφει πως μητέρα του Άτλαντα ήταν η ωκεανίδα Ασία και πατέρας του ο Ποσειδώνας. Ο Υγίνος θέλει μητέρα του τη Γαία και πατέρα του κάποιο θεό. Ενώ ο Πλίνιος γράφει (στη Nat.Hist.VII, 203) ότι μητέρα του ήταν η Λιβύη και πατέρας του ο Αιθήρ. Ο Πλάτων αναφέρει ότι ο Άτλαντας που στέφθηκε κεντρικός βασιλιάς της Ατλαντίδας, ήταν υιός του Ποσειδώνα και της Κλειτώς.

 

Οι απόγονοι του Άτλαντα:

Αν ανατρέξουμε επίσης στις μυθιστορίες για τις θυγατέρες του Άτλαντα, τις Πλειάδες, θα δούμε πως και γι' αυτές γίνεται σύγχυση. Η επικρατέστερη άποψη είναι πως Πλειάδες λέγονται οι επτά θυγατέρες του Άτλαντα που τις γέννησε με την Πλειώνη. Αυτές είναι η Μαία, η Ηλέκτρα, η Ταϋγέτη, η Αλκυόνη, η Αστερόπη, η Κελαινώ και η Μερόπη. Για χάρη τους ο Άτλαντας έδωσε και σ΄ένα αστερισμό το όνομα Πλειάδες, και χωριστά σε κάθε αστέρι το όνομα μιας κόρης του.

Τις Πλειάδες πολλοί συγγραφείς τις αναφέρουν και ως Ατλαντίδες ή Εσπερίδες ή Ωκεανίδες όλες θυγατέρες του Άτλαντα. Ο Απολλόδωρος όμως γράφει πως Εσπερίδες ονομαζόντουσαν και η Αίγλη η Ερύθεια, η Αρέθουσα, η Εστία και η Εσπέρα και αυτές θυγατέρες του Άτλαντα. Αυτές λεει ο Ησίοδος ήταν κόρες του Άτλαντα αλλά τις γέννησε με τη Νύχτα ή τη Θέμιδα ή τη Κητώ. Επίσης σαν θυγατέρα του Άτλαντα αναφέρεται και η Καλυψώ, που ήθελε για πάντα μαζί της τον Οδυσσέα. Και ο Ύας και οι αδερφές του Υάδες λένε ήταν τέκνα του Άτλαντα.

Για τις θυγατέρες του τις επτά Πλειάδες πίστευαν πως είχαν ζευγαρωθεί με μεγάλους "θεούς" (διάβαζε: Αρχηγούς) και είχαν φέρει στο κόσμο θεούς και γενάρχες. "Μιγείσας τοις επιφανεστάτοις ήρωσι και θεοίς, αρχηγούς καταστήνει του πλείστου γένους των ανθρώπων" λεει ο Διόδωρος Σικελιώτης (ΙΙΙ,60) γι' αυτές.

Η Μαία γέννησε με τον Δία τον Ερμή, που αργότερα θεοποιήθηκε, η Ηλέκτρα ενώθηκε με το Δία και γέννησε το Δάρδανο, ο οποίος ήταν γενάρχης των Τρώων. Η πλειάδα Ταϋγέτη είδε κι' αυτή στον ύπνο της το Δία (!) και σε εννέα μήνες γέννησε τον Λακεδαίμονα. Τα ονόματά τους δόθηκαν στο βουνό Ταύγετος και στη χώρα της Λακεδαιμόνιας, όπου υπήρχε και "άντρο", κατά μια παράδοση, του Άτλαντα. Η Κελαινώ, αν και ήταν ερωμένη του Προμηθέα, γέννησε με τον Ποσειδώνα το Λύκο, ο οποίος ήταν γενάρχης των Αρκάδων. Και μάλιστα λένε οι γραφές ότι ο Ποσειδώνας την έστειλε να γεννήσει το παιδί τους κρυφά στο νησί των μακάρων (ή Ηλύσια πεδία) που βρισκόταν στα πέρατα της γης, δυτικά, κοντά στον Ωκεανό.

Η Ηλέκτρα, συνδέθηκε με την ιστορία της νήσου Σαμοθράκη, που οναμαζόταν από τους αρχαίους «νήσος Ηλέκτρης Ατλαντίδας», όπως μας λέει ο Απολλώνιος Ρόδιος και άλλοι. Εκεί η Ηλέκτρα γέννησε με τον Δία, τον Δάρδανο, τον Ιασίωνα και την Αρμονία. Αυτοί, λεει η παράδοση έζησαν στα χρόνια του κατακλυσμού, όπως και η Ηλέκτρα. Και μάλιστα έλεγαν ότι ο Δάρδανος, μετά τον κατακλυσμό είχε περάσει με σχεδία από τη Σαμοθράκη στη Τρωάδα και εκεί είχε ιδρύσει το βασίλειο του. Η Ηλέκτρα αργότερα γέννησε και τον Ημαθίωνα που έγινε βασιλιάς της Σαμοθράκης και τον ακολουθούσαν, όπως έλεγαν, στρατιώτες όμοιοι με γίγαντες.

Ιστορική ανάλυση - Ξεκαθάρισμα ιστορικών γεγονότων από τους μύθους για τον Άτλαντα

Όλη αυτή η σύγχυση για τη καταγωγή του Άτλαντα, που παρατηρείται στην αρχαία Ελληνική μυθολογία, οφείλεται στο γεγονός ότι ήρωες, βασιλιάδες και τοπάρχες με το όνομα Άτλας υπήρχαν πολλοί. Αν μελετήσουμε ιδιαίτερα, τα διάφορα περιστατικά, τις παραδόσεις, τους θρύλους ή τις ιστορίες αυτών των γεναρχών που θεωρούνται γονείς του ενός και του αυτού Άτλαντα, θα δούμε ότι απέχουν αιώνες ανάμεσά τους. Αλλά και οι δραστηριότητες του ίδιου του παιδιού τους, του Άτλαντα, αν εξεταστούν χωριστά θα διαπιστώσουμε επίσης πως απέχουν χρονικά μεταξύ τους.

Απ' όλες αυτές τις Ελληνικές μυθιστορίες (ιστορίες κατά τον Στράβωνα) για την προσωπικότητα του Τιτάνα Άτλαντα και των θυγατέρων του, προκύπτει, πως υπήρχαν εκείνα τα χρόνια πολλοί αξιωματούχοι της Ατλαντίδας, σε πολλές περιοχές της γης, όπου αυτή υπήρχε, που έφεραν το όνομα Άτλας. Έτσι εξηγείται το γεγονός πως ο Άτλαντας παρουσιάζεται σαν τέκνο πολλών γονιών διαφόρων χρονικών περιόδων και σαν γεννήτορας πολλών θυγατέρων, διαφόρων εποχών επίσης.

Ένα συμπέρασμα που μπορούμε να βγάλουμε είναι πως τρεις ήταν οι κεντρικοί αρχηγέτες της γενιάς ή της φυλής των Ατλάντων:

• Πρώτος ήταν ο Τιτάνας Άτλαντας του Ιαπετού και της Κλυμένης, που πήρε μέρος και διακρίθηκε στις Τιτανομαχίες και τις Γιγαντομαχίες και τιμωρήθηκε από το Δία, μετά την ήττα των Τιτάνων, όπως αναφέρει ο Ησίοδος. Ο Άτλαντας ο Α' έγινε αρχηγός των Τιτάνων και υπήρξε γενάρχης πολλών απογόνων οι οποίοι απ' αυτόν ονομάστηκαν Άτλαντες. Ήταν και σοφός αστρονόμος, κατά τον Ησίοδο. Ο Άτλαντας ο Α' με τη μία γυναίκα του Ωκεανίδα Πλειόνη γέννησε επτά πανέμορφες θυγατέρες, τις γνωστές με το όνομα Πλειάδες ή Ατλαντίδες, όπως παραπάνω αναφέρω. Οι Ατλαντίδες αυτές συγχέονται με τις θυγατέρες του τρίτου Άτλαντα, Εσπερίδες.
   
• Ο δεύτερος Άτλας ήταν ο υιός του Τιτάνα Ιαπετού και της Ασίας και ο οποίος δεν είχε τη δραστηριότητα ή την αίγλη του πρώτου και ταυτίστηκε με εκείνον.
   
• Ο τρίτος Άτλαντας ήταν ο υιός του Ποσειδώνα και της Κλειτώς, που ο πατέρας του τον έκανε, αφού πρώτα πήρε το βασίλειο του Ατλαντικού ωκεανού, σαν πρωτότοκο υιό του, τον κεντρικό βασιλιά των βασιλιάδων της Ατλαντίδας. Αυτός που ήταν πανίσχυρος ηγέτης και σοφός αστρονόμος, όπως και ο Άτλαντας ο Άτλας Α΄, επισκίασε τους άλλους δύο, με τη δραστηριότητα και τη φήμη του. Στις σπουδαιότερες αρχαίες πόλεις υπήρχαν αγάλματα του Άτλαντα που υποβαστάζει την υδρόγειο σφαίρα. Αυτό συμβολίζει την δύναμη και την εξουσία του Άτλαντα σαν κοσμοκράτορα και βασιλιά και τις αστρονομικές του γνώσεις. Δεν θυμίζει καθόλου τιμωρία ότι δηλ. δήθεν τιμωρήθηκε από το Δία να σηκώνει τον ουρανό. Ο συμβολισμός αυτός προφανώς αναφέρεται για τον γιο του Ποσειδώνα. Εδώ μάλλον, στο μύθο, υπήρξε σύγχυση με τον Άτλαντα τον Α', στη "Θεογονία". Επίσης σημαίνει και κάτι άλλο, πως οι άνθρωποι γνώριζαν από τα προϊστορικά χρόνια ότι η γη είναι σφαιρική και ο ουρανός "ουράνιος θόλος". Θυγατέρες του ήταν μάλλον οι Εσπερίδες που φύλαγαν με το δράκοντα τα «χρυσά μήλα των Εσπερίδων». Λεω μάλλον γιατί υπάρχει σύγχυση με τις Πλειάδες, τις θυγατέρες του άλλου Άτλαντα. Στα γραπτά κείμενα των αρχαίων ως Εσπερίδες, που φύλαγαν τον "κήπο των Εσπερίδων" μνημονεύονται: η Αίγλη, η Εσπερέθουσα ή Αρέθουσα (που ήταν γοργίδα ή γοργόνα), η Ερύθεια (υπήρχε και νησί έξω από τις Ηράκλειες Στήλες με το όνομά της), η Εστία και η Εσπερία (βλ.Απολλόδωρου Βιβλιοθήκη ΙΙ, 114).
   
• H μυθολογία αναφέρει και άλλους Άτλαντες , της Λιβύης, της Αρκαδίας και των Αζτέκων - Μάγιας. Αυτοί φαίνεται πως ήταν τοπικοί αρχηγέτες, τοποτηρητές της Ατλαντίδας, ή μεταγενέστεροι ήρωες, απόγονοι των Τιτάνων - Ατλάντων.

Όμως, και για τις κόρες του Άτλαντα υπάρχουν πολλοί μύθοι, ότι ζευγαρώθηκαν με "θεούς" και γέννησαν πολλούς ήρωες, αρχηγούς, γενάρχες, ακόμη και άλλους "θεούς". Π.χ. η Κελαινώ ζευγάρωσε με το Ποσειδώνα, στην Αρκαδία, και την εποχή που θα γεννούσε τον Λύκο (θεωρείται γενάρχης των Αρκάδων), εστάλη από τον Ποσειδώνα κρυφά στο νησί των μακάρων που βρισκόταν στα πέρατα της γης, δυτικά, κοντά στον Ωκεανό.

Αλλά ποιο ήταν αυτό το νησί των Μακάρων στο οποίο πίστευαν οι αρχαίοι και βρισκόταν στα δυτικά της γης στον ωκεανό; Ήταν ακριβώς η Ατλαντίδα, που βρισκόταν προς τα δυτικά (για την Ελλάδα), στον Ατλαντικό ωκεανό!

Στους μύθους αυτούς για τον Ατλαντα που διατηρούνταν στους αρχαίους Έλληνες, βλέπουμε καθαρά ότι οι γενάρχες και οι ιδρυτές μερικών πανάρχαιων Ελληνικών πόλεων ήταν Ατλαντικής προέλευσης.

Ο Άτλας, ο πρώτος βασιλιάς της προϊστορικής Αρκαδίας

 

Η μυθική φιγούρα Άτλας παρουσιάζεται στενά συνδεδεμένη και με την Αρκαδία (στη Πελοπόννησο). Στην Αρκαδία ο Άτλας λατρευόταν σαν "θεός". Τον Άτλαντα αυτόν η Ελληνική παράδοση από το 2000 μέχρι το 600 περίπου της παλιάς χρονοαρίθμησης τον ταύτιζε με τους προηγούμενους Άτλαντες και τον αναγνώριζε σαν γεννήτορα των πλειάδων.

Δέχονταν δηλαδή πως οι Πλειάδες γεννήθηκαν στο βουνό Κυλλήνη της βόρειας τότε Αρκαδίας. Σε μια σπηλιά μάλιστα του ίδιου βουνού γέννησε λέγανε και η Μαία τον Ερμή (ο πατέρας ήταν ο Δίας). Οι αρχαίοι Αρκάδες αυτοονομάζονταν "απόγονοι των θυγατέρων του Άτλαντα" (βλέπε F.H.G. Didot). Το βουνό Κυλλήνη παλιότερα ονομαζόταν "όρος Ατλας" προς τιμή του "θεού" (διάβαζε βασιλιά) Άτλαντα. Η Αρκαδία λεγόταν παλιότερα Γιγαντίς, γη των Γιγάντων.

Όταν όμως τον 6ο π.X. αιώνα καταγράφηκαν στην τοτινή γλώσσα και ερμηνεύτηκαν τα έπη του Ομήρου και τα ποιήματα του Ησίοδου και λίγο αργότερα, όταν ο Σόλων έφερε τα στοιχεία από την Αίγυπτο για την Ατλαντίδα και ο Πλάτων τα δημοσίευσε, και όταν οι Έλληνες με τα ταξίδια διεύρυναν τον γεωγραφικό τους ορίζοντα, οι μυθιστορίες για τον Άτλαντα της Αρκαδίας άλλαξαν...Η καταγωγή του παλιού τοπικού θεού Άτλαντα μετατέθηκε από την Αρκαδία στη μακρινή δύση. Τώρα λοιπόν όλοι δέχονται ότι ο Άτλαντας της Αρκαδίας ήταν ο πρώτος βασιλιάς της περιοχής.

Ο ιστοριογράφος Διονύσιος Αλικαρνασσεύς (1ος αιώνας π.Χ.) μελετώντας την πανάρχαια ιστορία. γράφει τα εξής καταπληκτικά: "Ο Άτλας υπήρξε ο πρώτος βασιλιάς της χώρας που σήμερα ονομάζεται Αρκαδία ". Ο Δίας παντρεύθηκε την κόρη του Ηλέκτρα και τα παιδιά τους "που διαδέχτηκαν τον Άτλαντα στο θρόνο, βασίλεψαν για αρκετό διάστημα στην Αρκαδία. Ύστερα απ' αυτό έγινε ένας μεγάλος κατακλυσμός σ' όλη τη Αρκαδία, που κάλυψε με τα νερά του τις πεδιάδες και τις έκανε για πολύ καιρό ακατάλληλες για καλλιέργεια". Εδώ ακριβώς περιγράφεται ο καταποντισμός της Αρκαδίας από τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα, γιατί στην Ελληνική μυθολογία αναφέρεται μόνο ένας μεγάλος κατακλυσμός, αυτός του Δευκαλίωνα. 

Ιστορική ερμηνεία του μύθου:

Ο Άτλαντας, λοιπόν, της Αρκαδίας δέχονται όλοι πως ήταν ο πρώτος βασιλιάς της περιοχής και προερχόταν από τη Δύση. Αυτός φαίνεται ήταν συγγενής ή απόγονος του Άτλαντα του τρίτου (του κεντρικου βασιλιά της Ατλαντίδας) και όταν οι Άτλαντες κατέλαβαν την Πελοπόννησο τoν όρισαν βασιλιά και τοποτηρητή τους. Το γεγονός ότι η Αρκαδία λεγόταν παλιότερα Γιγαντίς (γη Γιγάντων) επιτρέπει να υποθέσουμε ότι ο Άτλας ήταν επιπλέον και αρχηγός τμήματος Τιτάνων ή Γιγάντων που εγκαταστάθηκαν εκεί... Ένα βουνό της Αρκαδίας ονομάστηκε απ΄ αυτόν Άτλας (το όρος που αργότερα μετονομάστηκε Κυλλήνη). Από τον Ατλαντικής επίσης καταγωγής σύμβουλό του ή κατ΄ άλλους αδερφό του, Αζάν ή Αζάη, ένα άλλο βουνό ονομάστηκε Αζάν. Ο Άτλαντας Δ΄ και η δύναμη των Ατλάντων που τον ακολουθούσαν και εγκαταστάθηκαν στη Αρκαδία άφησαν απογόνους, γι' αυτό οι αρχαίοι Αρκάδες έλεγαν πως είναι απόγονοι των Ατλάντων.

Μετά τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα και την καταστροφή της Αρκαδίας, ο ανθρώπινος πολιτισμός ξανάρχισε από την αρχή. Οι επιζήσαντες του κατακλυσμού διατήρησαν στη μνήμη τους και διέδοσαν προφορικά στις νέες γενιές τη δύναμη των τιτάνων, γιγάντων και Ατλάντων. Οι νέες γενιές και οι επόμενες, άκουγαν για πράγματα που δεν είχαν ζήσει. Έτσι σιγά-σιγά θεοποίησαν τον Άτλαντα.

Ο Άτλαντας της Αρκαδίας ήταν ο τελευταίος από τους επιφανείς απογόνους των Τιτάνων της γενιάς του Ιαπετού και του Ποσειδώνα.